Đây là bài viết được tôi chuyển ngữ từ bài viết gốc (tiếng Nhật) được đăng trên trang ent.smt.docomo.ne.jp. Các bạn có thể tham khảo bài viết gốc tại đây.

 “Tại sao lại làm như thế chứ?!” “Tại sao lúc đó lại không thể làm tốt hơn được chứ?!”

Bạn có hay dằn vặt bản thân mình như vậy không? Nếu bạn luôn suy nghĩ “Bản thân mình là người có lỗi” thì rất dễ nảy sinh tâm trạng đau khổ, dằn vặt.

Lần này, tôi xin đưa ra ý nghĩa của “Thói quen tự trách mình”, lý do và đặc trưng của những người có xu hướng tự trách chính mình; đồng thời tôi cũng đưa ra biện pháp khắc phục, giải phóng bản thân khỏi những suy nghĩ đó.

Trạng thái bị dồn ép bởi tâm trạng tự trách bản thân, đó là trạng thái mà xem những sai lầm, những điều bất lực chính là “tại mình”, đồng thời không thể thoái khỏi tâm trạng tự trách móc bản thân, cảm thấy chính mình là người có lỗi.

Đặc trưng của người dễ rơi vào thói quen tự trách mình

Những người dễ rơi vào thói quen tự trách mình là kiểu người mà hễ xảy ra chuyện gì không tiến triển trôi chảy như ý họ, thì trước tiên họ đều nghĩ rằng “Lỗi là do mình!”. Cụ thể là những người có các đặc trưng như bên dưới.

1. Câu cửa miệng là “Xin lỗi”

Khi được ai đó giúp đỡ, họ sẽ không nói lời “cảm ơn” mà thay vào đó họ có xu hướng nói “Xin lỗi”, “Xin lỗi đã làm phiền”. Họ dễ cảm thấy bản thân mình đang làm phiền đối phương, cho nên họ hay sử dụng những từ tỏ ý có lỗi một cách vô thức.

2. Cảm giác trách nhiệm mạnh mẽ

Việc suy nghĩ “Mình là người có trách nhiệm”, đó là một điều rất tuyệt vời. Tuy nhiên, nếu cảm giác trách nhiệm quá mạnh mẽ, thì bản thân sẽ cảm thấy có trách nhiệm đối với những vấn đề không cần thiết, không liên quan đến bản thân mình.

Đối với kiểu người tự trách mình, khi thành công thĩ họ không suy nghĩ đến thành quả của bản thân mình, nhưng mỗi khi thất bại họ luôn nghĩ là do lỗi của mình.

3. Dễ có tâm trạng tiêu cực

Họ thường cảm thấy tâm trạng tiêu cực từ những lời nói, hành động, suy nghĩ của đối phương. Kiểu người này thường hay nghĩ lại về từng lời nói, từng hành động nhỏ nhất của bản thân và cảm thấy lo lắng, bất an như “Mình đã làm gì sai sao?!”.

4. Thường hay hối hận

Chẳng hạn, họ có khuynh hướng dễ cảm thấy hối hận ngay cả những chuyện vặt vãnh thường ngày như “Buổi trưa nay mình đã ăn gì thế nhỉ?!”. Việc suy nghĩ rằng lựa chọn của bản thân là tốt, đối với họ dường như rất khó khăn; chính vì vậy họ khó thể nào thoát ra khỏi tâm trạng hối hận.

5. Khó khăn trong việc nổi giận, thể hiện chính kiến

Cho dù có bị đối phương gây ra những điều kinh khủng, thất lễ cho bản thân mình, thì họ cũng chấp nhận rằng “Là do mình không tốt, là do lỗi của mình.” Cho dù bản thân họ biết là mình không có lỗi thì họ cũng suy nghĩ là “Tại mình”. Do đó sự cân bằng trong tâm hồn họ luôn bị phá vỡ.

Nguyên nhân, lý do của những người có thói quen tự trách mình

Biết rằng tự trách mình thì sẽ đau khổ, vậy mà tại sao họ lại luôn tự trách mình? Chúng ta cùng tìm hiểu nguyên nhân và tâm lý đó nhé.

1. Có cảm giác tội lỗi

Họ thường hay mang trong mình cảm giác có lỗi rằng “Mình đã lỡ làm một việc mà không thể nào quay lại được.”, “Việc mình có thể làm vậy mà đã không làm”, “Chỉ một mình mình là nhàn thôi”, “Mình nên tự trách bản thân mình”. Bởi vì họ muốn thống nhất giữa những gì mình cảm nhận với thực tế đã xảy ra, cho nên vô thức họ tạo ra trạng thái tự trách bản thân.

2. Chủ nghĩa hoàn hảo từ 0 đến 100

Họ chỉ đánh giá cao và chấp nhận những gì khi nó hoàn hảo, còn ngoài ra thì họ đều nhận thức là “thất bại”. Đồng thời, họ thường đặt ra nhiều quy tắc cho bản thân mình để nhắm tới độ hoàn hảo như “Mình nên làm …”, “Mình tuyệt đối phải làm…”. Ở trạng thái này họ luôn chú ý tới nhưng gì chưa làm được, do đó tâm trạng tự trách mình cứ thế tiến triển một cách vô tận, không có điểm dừng.

3. Luôn lấy “phủ nhận bản thân mình” làm tiền đề lý giải

Nếu lấy “phủ nhận bản thân mình” làm tiền đề để lý giải mọi việc, thì dễ dẫn đến lối suy nghĩ tự trách bản thân mình. Ví dụ như, khi họ có suy nghĩ rằng “Mình không thể làm công việc này.”, thì họ sẽ lý giải những lời nói của cấp trên là “khiển trách”. Khi lấy việc “phủ nhận” làm tiền đề, thì sẽ khó nhìn nhận một cách tích cực rằng “ Đó là lời khuyên bảo”.

4. Không biết “phương pháp khẳng định bản thân”

Vì họ ít khi được người khác khen ngợi, ít khi được người khác công nhận, và luôn bị người khác chỉ ra toàn là khuyết điểm. Chính vì thế, dù họ có biết “phương pháp khẳng định bản thân” thì họ cũng không trang bị cho mình phương pháp đó. Cần khẳng định bản thân một cách tích cực rằng “ Mình đang cố gắng.” “Mình làm được.” “ Mình có rất nhiều đểm tốt”.

5. Cách phòng vệ để bảo vệ bản thân

Bằng cách tự trách mình là “Tôi có lỗi, là do tôi”, tức là trong thâm tâm họ đang lên tiếng với những người xung quanh là “ Đừng có khiển trách tôi hơn mức đó nữa”. Đôi khi họ dùng việc tự trách mình như là một biện pháp phòng vệ để tránh bị tổn thương. Tuy nhiên, thực tế không hiếm những trường hợp tự trách bản thân mình một cách thái quá.

Phương pháp để thoát khỏi thói quen tự trách mình

Phải làm như thế nào để thoát khỏi thói quen tự trách bản thân mình?! Để vượt qua trước hết cần phải điều chỉnh dần dần, từng chút một cách suy nghĩ của bản thân.

1. Phân chia rạch ròi giữa việc “tự kiểm điểm” và “tự trách mình”

Chúng ta cần nhìn lại, cần tự kiểm điểm, khi xảy ra thất bại hoặc lỗi lầm. Kiểm điểm là việc tìm ra điểm cần cải thiện và điểm thử thách cho lần sau.

Những người có thói quen tự trách mình thường hay thực hiện đồng thời việc tự trách bản thân mình và việc tự kiểm điểm, tuy nhiên tự trách và tự kiểm điểm lại là hai việc khác nhau. Lần sau, bạn hãy thử suy nghĩ nên làm như thế nào thì tốt hơn nhé!

2. Tha thứ cho bản thân

Để thay đổi suy nghĩ đã ăn sâu vào đầu là “Bản thân mình có lỗi”, “Bản thân mình sẽ không được tha thứ”, thì mỗi ngày bạn hãy nhìn bản thân mình trong gương, và tự nói thành tiếng rằng “Tôi tha thứ cho bản thân mình”. Nếu bạn thực hiện điều này liên tục mỗi ngày 10 lần, thực hiện liên tục 45 ngày, thì tâm trạng bạn sẽ thay đổi rõ rệt đấy.

3. Nói lời cảm ơn

Khi tự trách mình, thì bạn đang hướng sự quan tâm đến chính bản thân mình mà thôi. Khi bạn nói “Cảm ơn” là bạn đang hướng sự quan tâm đó đến đối phương và hành động của đối phương. Như vậy, bạn sẽ cảm nhận được thiện ý và sự tử tế của người khác. Khi chúng ta thay đổi “hướng quan tâm” của mình, thì thế giới chúng ta cảm nhận cũng sẽ thay đổi.

4. Hỏi người khác về điểm tốt của chính mình

Khi bạn chìm trong trạng thái tự trách bản thân, thì bạn chỉ toàn nhận ra những điểm xấu của bản thân mình mà thôi. Bạn hãy thử hỏi gia đình, bạn bè, đồng nghiệp câu hỏi này thử xem “Bạn nghĩ điểm tốt của tôi là gì?”.

5. Nhắm vào tiêu điểm là “Bây giờ, ở đây”

Khi bạn hối hận tức là bạn đang nhắm vào quá khứ. Ví dụ như, bạn đang cùng ngồi ăn một bữa ngon lành trước mắt, có người bạn hỏi chuyện bạn, thì bạn lại có tâm trạng khó chịu chỉ vì bạn đang nghĩ tới quá khứ. Hãy cùng hướng tiêu điểm vào “Bây giờ, ở đây”! Như vậy bạn sẽ dễ cảm nhận được hạnh phúc đang ở trước mắt.

6. Suy nghĩ đến những điều bạn đã làm tốt

Hãy tạo cho mình thói quen suy nghĩ rằng “Nếu như có điều gì đó mình đã làm tốt, thì đó là điều gì?”. Nếu bạn giỏi trong việc tìm kiếm nhưng điều may mắn thì bạn sẽ dễ dàng trung hòa được suy nghĩ tiêu cực.

7. Mỗi ngày khen bản thân mình 3 điều

Những người có thói quen tự trách mình thường rất khó khăn và nghiêm khắc với chính mình. Để đối xử với chính mình một cách trân trọng, thì hãy tạo thói quen khen mình mỗi ngày bạn nhé! Cho dù là khen những điều nhỏ bé thôi cũng OK!

Có những điều quan trọng hơn cả việc tự trách mình

Nếu bạn có thói quen chuyện gì cũng ngay lập tức nghĩ rằng “Mình là người có lỗi”, thì bạn sẽ có xu hướng dồn ép bản thân vào chân tường và gây đau khổ cho mình. Tự trách mình không phải là điều tốt. Kiểu người có thói quen tự trách mình là kiểu người luôn cố gắng “Tôi có trách nhiệm”, “Là tại tôi”, “Tôi muốn bản thân tốt hơn nữa”.

Thay vì cứ tự trách chính mình, thì hãy đánh giá, chú ý đến những điểm tốt mà bạn có nhé. Nếu bạn có thể tự khẳng định bản thân thì bạn sẽ dễ dàng giải phóng bản thân khỏi cảm giác tự trách mình.

Và hơn nữa, bạn sẽ cảm thấy được sự may mắn, sự tử tế của những người xung quanh. Khi bạn chú tâm vào những điều mà mình có thể làm được và hiện tại “Bây giờ, ở đây”, thì dần dần bạn sẽ trở nên yêu bản thân mình hơn.

***********************************************